Latincesi

Lepidoptera: Noctuidae

Hastalık Tanımı

Pamuk yaprakkurdu [Spodoptera littoralis (Boisd.)]'a halk arasında "Prodenya" adı da verilmektedir. Ergin, ön kanatları gri-kahverengi olan ve kanatları üzerinde karışık şekillerde açık sarı renkli çizgiler bulunan bir kelebektir. Ön kanatlarda yan kenarlara paralel, fakat uca doğru uzanan ve önden arkaya doğru daralan iki milimetre eninde kurşuni renkli bir şerit bulunur. Bu şeritten çıkan ve kanat ucuna kadar olan kısımda önden arkaya doğru uzanan san renkli üç çizgi bulunur. Arka kanatlar beyaz renkte olup, vücuda yakın kısımları hafif gridir. Kanat açıklığı 22-45 mm'dir. Arka kanalların yan kısımlarında koyu renkte ince bir çizgi bulunup kanat uçları beyaz tüylüdür. Abdomen gri veya grimsi kahverengidir. Dişi ile erkek kelebekler arasında dış görünüş ile renk bakımından fark yoktur. Sadece dişi kelebekler biraz daha büyüktür. Kelebekler yumurtalarını soya yaprakçıklarının arka yüzeyine paketler halinde bırakır ve abdomeninden çıkardığı devetüyü rengindeki pullar ile örter. Paketlerde yumurtalar çoğunlukla iki sıralı ve düzenli olarak dizilir. Ayrıca 1-3 katlı paketlere de rastlanabilmektedir. Her yumurta paketinde 80-360 yumurta bulunur. Dişi kelebek bir kaç defada toplam olarak 1200 kadar yumurta bırakabilir. Tek bir yumurta incelendiğinde, yaklaşık 0.4 mm çapında, yuvarlak ve boyuna dilimli olduğu görülür. İlk bırakıldığında yeşilimtırak renkli iken açılmaya yakın renkleri değişerek koyu kahverengiye döner . Yeni çıkan larva 1.0-1.5 mm uzunluğunda, yeşil renkli, kıllı, baş vücuda göre büyük, koyu kahve veya siyah renklidir. Larva 6 dönem geçirir. Larvaların dönemleri değiştikçe boyu ile birlikte rengi de değişir. İleri dönemlerinde sırt kısımlarında dördüncü ve onuncu vücut halkalarında sağda ve solda olmak üzere iki adet kahverengimsı siyah leke oluşur. Larvalarda baş kısmı vücudun sonuna göre daha dardır. Olgun larva 4-5 cm boyunda gri-kahve yada siyahımtırak renkli olabilir, deri kadife gibidir. Önden 4. segmentten başlayan ve boydan boya uzanan kirli san renkte bir bant vardır. Son dönem larvalar toprağa inerek pupa olur. Pupa toprağın 2-8 cm derinliğinde bulunur ve 16-18 mm boyundadır. İlk oluştuğunda sarımtırak olan rengi daha sonra kahverengiye dönüşür. Kelebekleri gündüzleri gölgede, loş ve kuytu yerlerde gizlenirler. Gece uçuşur ve ışığa gelirler. Bırakılan yumurtalar, yazın 4 günde açılır. Larvalar yeni çıktığında bir arada bulunur ve larvaların bu şekilde bir arada bulunmaları "ocak1* olarak adlandırılır. Yumurtadan çıkan larvalar önce yumurta kabuklarını yer, daha sonra yaprağın alt epidermisini yiyerek zar haline getirirler. Larvalar büyüdükçe önce yaprağın, daha sonra da bitkinin diğer kısımlarına dağılırlar. Zararlının 6 larva dönemi vardır ve larva dönemi yazın 16-20 günde tamamlanır. Günün sıcak saatlerinde, özellikle de büyük dönem larvalar, daha serin olması nedeniyle bitkinin alt kısmına veya toprağa iner. Olgun larva toprağa girerek pupa olur. Yazın pupa dönemi 6-10 gün sürer. Bir dölünü 25-30 günde tamamlar. Belirli bir kışlama dönemi yoktur. Kışın her dönemine rastlamak mümkündür. Yılda 4-5 döl verebilir.

Yaşayış

Pamuk yaprakkurdu temmuz ayının ikinci yarısından itibaren görülür ve popülâsyonu yoğun olduğunda zararı da yüksek olur. Larvalar ilk çıktığı andan itibaren yapraklarda beslenerek ve yaprakların epidermisini yiyerek yaprakçıkları zar şekline getirir. Zararlı genellikle soya bitkisinin yaprakçıkları ile beslenmekle birlikte üçüncü ve dördüncü dönem larvalar baklalarda da beslenerek zarar yapmaktadır. Baklanın kabuğunu kemirerek içindeki daneyi yer. Kemirilen baklanın tamamı çürümez. yalnız kemirilen yer zarar görür. Baklanın kemirilmesi baklaların gelişme zamanında olursa verimi düşürür. Soya bitkisinin çiçeklenme devresinden sonra, yaprakçıkların %25-40'ı zarara uğrasa bile, bitki yaprak kaybını tolere edebildiği için ürün kaybı olmadığı belirlenmiştir. Akdeniz, Ege, Marmara ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'nde bulunmaktadır.

Kültürel Önlemler

Soya bitkileri çok sık ekilmemeli ve aşırı sulanmamalıdır.

Kimyasal Mücadele

Çiğ kalktıktan sonra, rüzgârsız ve günün serin saatlerinde ilaçlamanın yapılmasına özen gösterilmelidir. Tarla pülverizatörleri ile ilaçlama yaparken sıra üstü memesinin bitkinin üst seviyesinden 30 cm kadar yükseklikte tutulmasına dikkat edilmelidir.

İlaçlama Zamanı

Yapılan sürveylerde 3 m sıra uzunluğunda 6 larva bulunduğunda veya yeni açılmış 2 yumurta paketi olduğunda mücadeleye geçilmelidir.