Latincesi

Hastalık Tanımı

Erginler boyu 1 mm kadardır. Genel görünüşü beyazdır. Fakat yakından bakıldığında vücut açık sarıdır. Kanat ve vücut üzen beyaz tozlu görünüşte bir mum tabakası ile kaplıdır. Bu nedenle zararlı beyaz görünür. Antenleri 7 segmentlidir. Erkeklerde abdomen daha dar olup uca doğru sivridir.Gözler kırmızıdır. Yumurtanın boyu 0.25 mm kadardır. Yeni konulduğunda beyazdır. Yumurta , sapı ile yaprak yüzeyine dik olarak tutturulur.Sap tarafı biraz daha geniş olup uca doğru biraz incelir. Olgunlaştıkça renk koyulaşarak kahverengine döner. Larvası yumurtadan yeni çıktığında hareketli ve ovaldir .Üç çift bacağı vardır. Rengi soluk sarıdır. Hortumunu yaprak dokusuna sokarak yaklaşık 8 saatte kendisini sa-bitleştirir, hareketsiz duruma geçer ve üzerini mum tabakası kaplar. Bu arada bacak ve antenleri kaybolarak şekil olarak kabuklu bit görünüşünü alır. Son dönem larva yaklaşık 0.77 mm boyunda yeşil - sarı renkli olup şişkinleşir ve çıplak gözle görülebilir. Pupanın ayrı bir formu olmayıp larvaya benzer. Larva üçüncü dönemin sonlarına doğru, sırtı hafifçe yükselerek ve rengi koyulaşarak pupa dönemine girer. Pupanın boyu 0.65 mm'dir. Pupada erginin oluşan gözleri dıştan görünür. Ergin pupadan çıktıktan yazın 1 - 8 saat, kışın 2-3 gün sonra çiftleşir.Bir dişi birkaç kere çiftleşebilir. Çiftleştikten 2-4 gün sonra yumurta bırakmaya başlar. Yumurta koymak için taze yaprakları tercih ederler ve yaprakların alt yüzüne yumurtalarını koyarlar. Yumurtalarını genellikle tek tek bırakır ve yumurtalar yan yana bırakıldığında veya yoğun durumlarda kümelenmiş (grup) halde bırakılmış olarak da görülebilir. Bu durum özellikle erginin hareketinin çok az olduğu kış aylarında, yabani konukçularında zararlı yoğun olmasa da görülür.Bir dişi 300 kadar yumurta bırakabilir. Yumurta koymak için en uygun sıcaklık 26 - 27 °C ve % 60'ın üzerindeki orantılı nem koşullandır. Sıcaklık 14 °C' nin altına düştüğünde yumurta bırakma durur. Yumurtalar 30 °C sıcaklıkta 4 günde, 25 °C de 6 günde açılır. Dolayısıyla yumurtaların açılması için geçecek süre sıcaklık ve neme bağlıdır. Hareketli larva yazın 8 saat, soğuk mevsimlerde 1 - 2 gün içinde uygun bulduğu bir yerde hortumunu yaprak dokusuna sokarak kendisini tespit eder. Larva dönemi pupa dönemi dahil, yazın 10-11 gün kadar sürer. Zararlı yazın iki haftada bir olmak üzere yılda 9-10 döl verebilir. Erginler yazın l - 2 hafta kadar yaşar, kış aylarında bu süre iki aya kadar çıkabilir. Populasyonda erkeklerin oranı yaklaşık % 26'dır. Orantılı nem % 60'ın altına düştüğünde zararlı olumsuz etkilenir.Sağanak yağışlar (sığınmasız koşullarda) ergin populasyonunu düşürebilir. Erginler pamuk bitkisinin daha taze olan yapraklarını tercih ederler.Bu durum mevsim ortasına doğru ve daha sonraki dönemlerde daha açık görülür. Bu nedenle uç yapraklarda ergin, yumurta ve larvaların ilk dönemleri daha yoğundur. Erginlerde yaprakların altında beslenir. Bitkiler arası dağılım genellikle homojendir. Akdeniz Bölgesi'nde Beyazsinek kışı üremesine devam ederek geçirir. Bu nedenle konukçularında zararlının bütün biyolojik dönemleri ( yumurta, larva, pupa ve eriginleri) bulunur. Sonbaharda pamuktan ve diğer yazlık kültür bitkilerinden yabani flon ya, ilkbaharda da yabani floradan kültür bitkilerine geçerler. Kış boyunca yabani konukçularında ( en önemlileri böğürtlen ( Rubus fructicosus L.) ve ladin türlerinde ( Cistus villosus ve C. salviaefolius) beslenmelerine ve çoğalmalarına devam ederler. Sonbaharda pamuk bitkisinin vegetafif gelişmesi yavaşladıktan sonra veya bitkinin yapraklan kartlaşıp döküldükten sonra erginler daha taze olan diğer kültür bitkilerine, yabancı otlara veya yapraklarını dökmeyen çalı formundaki bitkilere geçerek yumurta bırakırlar. Bu bitkilere bırakılan yumurtalardan oluşan larvalardan kışın ve erken ilkbaharda erginler çıkar. Bu erginler bu dönemde bulunan konukçularda (yabani ve kültür bitkisi) beslenip döl verirler. Bu şekilde zararlının populasyonu, mart sonu veya nisan ayı içinde artar. Nisan başına kadar sıcaklıklar fazla yükselmediğinden, bu zamana kadar erginin hareketi çok azdır. Havaların ısınmaya başladığı nisan başlarından itibaren, yabani konukçularında populasyonu yükselen erginler fazla hareket kazanarak, ilk çıkandan başlayarak kültür bitkilerine geçerler. Kış aylarındaki sıcaklığa bağlı olarak daha öncede kültür bitkilerine geçiş olabilir. Önce çıkan kültür bitkileri patates, kabak, hıyar, patlıcan ve daha sonra bostan yanında pamuktur. Akdeniz Bölgesi'nde iklimin elverişli olması yanında konukçularının bolluğu ve yıl içindeki dağılışlarının uygunluğu bölgede Beyazsineğin yukarıda açıklanan yaşam biçimine olanak vermektedir. Beyazsinek pamuk bitkileri çıkar çıkmaz pamuğa geçmesine rağmen ilk anda populasyon seviyesi çok düşük olduğu için, dikkatli aranmadığı takdirde dikkati çekmeyebilir. Pamuğa geçtiği andan itibaren çoğalmaya başlar. Fakat populasyonda dikkati çekecek yoğunluk artışı genellikle temmuz başlarında olur. Populasyon en yüksek düzeye genellikle, temmuz'un son yarısı ile ağustos'un ilk yarısı arasında ulaşır.

Yaşayış

Beyazsineğin hem ergini hem de larvası zararlıdır. Beyazsinek ergin ve larvaları bitki özsuyunu emerek bitkinin zayıflamasına neden olur. Zayıflayan bitkinin gelişmesi yavaşlar. Zararlı yoğun olduğunda gelişme durur. Zayıf bitkinin ürüne esas olan tutma kapasitesi düşer, tutulan kozaların gelişmesi tam olmadığından kozanın ağırlığı düşer. Bu da verimin düşmesine neden olur. Erginler ve larvalar yapışkan tatlı madde salgılarlar. Zararlı yoğun olduğunda bu tatlı madde, alt ve orta yapraklarda daha çok olmak üzere, bitkinin her yerini kaplar. Bu tatlı madde üzerine yapışan mantarlar ( fumajin ) nedeniyle bitki siyahlaşır. Yapraklar üzerindeki yapışkan ve siyah madde yağış ve çiğ vasıtasıyla küllüye bulaştığında lifin kalite değerini de düşürür. Tatlı madde bitkinin stomalarını kapatır. Stomaların kapanması bitkinin solunumunu ve fizyolojisini etkiler. Fotosentez yapma düzeni bozulur. Bu halin devamı bitkinin erken ölmesine neden olur. Yapışkan maddenin küllüye bulaşması küllünün çırçırlanmasında da sorun yaratır. Beyazsineğin zararı, yukarıda da görüldüğü gibi doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki biçimde olmaktadır. Üründe meydana getirdiği kayıp zararlının yoğunluğuna ve yoğunluk kazandığı döneme bağlı olarak değişip % 67'ye kadar çıkmaktadır. Ekonomik bakımdan önemli olması bitkinin koza oluşturma döneminde populasyonun en çok yükselmesi ve hızla çoğalıp zarar verebilmesindendir. Ülkemizde Adana, İçel, Hatay, K.Maraş, G.Antep, Antalya, Muğla, Aydın, Denizli, İzmir, Manisa, Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin ve Adıyaman illerinde görülmektedir.

Kültürel Önlemler

Kimyasal Mücadele

İlaçlama Zamanı

İlaçlama zamanının doğru olarak tespiti için larva + pupa ve ergin sayımlarının yöntemine uygun olarak yapılması gerekir. Bunun için de taraklanma başlangıcına kadar larva + pupa sayımı için 40-50 dekarlık pamuk alanı bir ünite kabul edilir. Tesadüfi biçimde seçilen 50 bitkiden ikişer ( 1 alt, 1 üst) yaprak olmak üzere toplam 100 yaprakta sayım yapılır. Taraklanma başlangıcından sonraki larva + pupa sayımı için ise seçilen sayım ünitesinde 10-15 adımda bir bitki olmak üzere toplam 20 bitki alınır. Her bitkiden 3 (l üst, l orta, l alt) yaprak olmak üzere toplam 60 yaprakçığın tüm yüzeyinde sayım yapılır. Sayımların sonunda yaprak başına larva sayısı bulunur. Ergin sayımları için günün serin saatleri tercih edilmelidir. Çünkü sıcakta daha hareketlidirler. Sayım sırasında yapraklar koparılmadan yavaşça çevrilir. Taraklanma başlangıcına kadar her bitkiden bir, taraklanma başlangıcından sonra her bitkinin üst yansından iki yaprakta ( 1 tepeye yakın, bir orta bölüme yakın) olmak üzere 100 yaprakta sayım yapılır. Sayımın sonunda yaprak başına ergin sayısı saptanır. Yapılan araştırmalarda beyazsineğin populasyonunda hızlı artışın, bitkinin koza oluşturma döneminde oluştuğu belirlenmiştir. Diğer taraftan koza oluşturma döneminde (taraklanma başlangıcından ilk kozanın açılmasına kadar olan dönem) ürüne esas en çok zararın temmuz'un son yarısı ile ağustos'un ilk yarısında olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda bu dönem bitkilerin büyüyerek sıra aralarını kapattığı ve boylandığı bir dönemdir. Bu dönemde vejatatif aksam ilaçlamalarında ilaçlamada başarılı olmak, kaplamaya özen gösterilmediğinde güçleşmektedir. Halbuki koza oluşturma döneminin ilk zamanlarında sıra araları tam kapanmadığından etkili mücadele için gerekli olan iyi kaplamanın yapılması ( özellikle yer aletleriyle ) şansına sahip bulunulmaktadır. İlk sulamadan önce veya sonra yer aletleriyle ilaçlama yapma imkanı olduğu dönemde etkili bir ilaçlama yapma amaç olmalıdır. Bu dönemde yapılacak başarılı ilaçlamalar iyi kaplama yapılmasının güçleştiği dönemde zararlının yoğun olarak bulaşmasına olanak vermeyecektir. Böylece daha sonraki ilaçlamalarda zararlının populasyonunu kontrol etmek daha kolay olacaktır. Topraktan uygulanan ilaçların verilme zamanı, sulamaların başlama zamanı, zararlının yoğunluğu ve ilacın etki süresi dikkate alınarak belirlenmelidir. Topraktan uygulanan ilaçların, zararlının en çok artış gösterdiği ve zararlı olduğu dönemde ( bu dönem aynı zamanda vejetatif ilaçlamalarda iyi kaplama yapılmasının güçleştiği bir dönemdir) kullanılmaları en uygundur. İlacın anılan bir zamanda etkili olacak şekilde kullanılabilmesi için sulamalar erken ( haziran içinde ) başladığında ikinci suyun, geç ( temmuz ) başladığında birinci suyun önünde kullanılmalıdır. Pratik olarak verilen bu zamanlama her zaman her yerde geçerli olmayabilir. Bunun için sulamalar yanında beyaz sinek po-pulasyonunun artışının da izlenmesi gerekir. Şayet populasyonunun hızlı artışı erken başlarsa ilacın kullanılma zamanını öne almak gerekir. Diğer taraftan Yeşil kurt'un bitkide taraklanma başladıktan sonraki ilk generasyonu çıktığında, Yeşil kurt'a karşı yer aletleriyle yapılacak ilaçlama Beyazsinek de dikkate alınarak yapılırsa bu takdirde de topraktan uygulanan ilaçların uygulama zamanı ikinci suyun önüne bırakılabilir B.eyaz sinek yoğunluğu dikkate alındığında yaprak başına 10 larva (larva + pupa ) bulunduğunda mücadeleye başlanmalıdır.