 |
|
|||||||||
|
Ana Sayfa Balıkçı Barınakları Çeşit Kataloğu Çevre ve Orman Tarımsal Desteklemeler Faydalı Bilgiler Firma Rehberi Gıda Gübreleme Hastalık ve Zararlılar Hayvancılık Köşemiz Hizmetiçi Eğitim Programı Madenler Makine Desteklemesi Peyzaj Süs Bitkileri Staj Başvuruları Su Ürünleri Grup Toplantısı Sulama Bilgileri Şifalı Bitkiler Tarımsal Dokümanlar Tarım Fuarları Tarımsal İstatistikler Tarımsal Mevzuat Tarım Sözlüğü Tarım Takvimi Üretici Birlikleri Yemek Tarifleri Yetiştiricilik Bilgileri Zirai Mücadele İlaçları Zirai Ürün Fiyat Endeksi İletişim 
|
» »Hayvancılık Bilgi Portalı
ŞapÖzellikle kalkınmakta olan ve geri kalmış ülkeler için önemli bir tehdit unsurudur. Şap hastalığı ile mücadelede; bilgi, beceri ve mali desteğin yanısıra bir çok tedbiri de almak gerekmektedir. Aşılama şap hastalığıyla mücadelenin yalnız bir parçasıdır. Hastalığın kontrol altına alınmasında önemli bir yer tutmakta ve hastalığın eradikasyonu için de mutlaka gereklidir. Şap hastalığıyla mücadelede sürü bağışıklığı çok önemlidir. Bu da programlı ve çok dikkatli bir çalışmayla sağlanabilir. Şap hastalığının mücadelesi ve eradikasyonu oldukça zor ve çok pahalıdır. Aynı zamanda yıllar ile ifade edilen uzun zaman süresince gerçekleştirilebilir. Ortadoğu ülkelerinde, bazı büyük çiftliklerdeki sığır sürülerinde yapılan şap aşılamalarından sonra yeterince bağışıklık oluşmadığı görülmüştür. Anadolu'da özellikle süt sığırcılığının yapıldığı çiftliklerde aşılamaların düzenli yapılmasına rağmen antikor seviyesinin yükselmediği veya yüksek antikor seviyesinin hızla düştüğü tespit edilmiştir. Bazı çiftliklerde yılda üç aşı yapıldığı halde hastalık çıkmış ve çok miktarda buzağı ölümlerine sebep olmuştur. Aşısız koyun sürülerinde, doğum mevsimi çıkan, şap hastalıklarında çok sayıda kuzu ölümleri görülür. Bazı durumlarda belirti olarak hastalık görülmemesine rağmen ani olarak hiçbir semptom görülmeden kuzu ve bir-üç aylık buzağı ölümleri olur. Bunlarda kalp kasında yapılan virus aramakla teşhis konulur. Şap hastalığı ile mücadele stratejileri şöyle sıralanabilir. 1- Aşılama 2- Aşılama + Karantina (Türkiye'de uygulanan) 3- Kesim + Karantina 4- Kesim + Aşılama Ülkelerin sosyo-ekonomik yapısına göre bu stratejilerden birisi uygulanır. Ekonomimizi menfi yönde etkileyen bu hastalık ile savaş ülkemizin içinde bulunduğu planlı kalkınma döneminde ele alınmış meselelerin başında gelmektedir. ŞAP HASTALIĞI Halkımız tarafından Tabak Hastalığı" da denilen şap hastalığı virus adı verilen çıplak gözle görülmeyen küçük canlılar tarafından meydana getirilen çift tırnaklı hayvanlara özgü bir hastalıktır. En duyarlı hayvan ırkı sığırlar olup. sıra ile domuz, koyun, keçi ve mandalar gelir. Vahşi çift tırnaklı hayvanlar da bu hastalığa duyarlıdır. Ayrıca duyarlılık hayvanın yaş ve cinsiyetine göre değişmektedir. Ölüm oram (mortalite) % 2-5 arası değişir ve ölüm genellikle genç hayvanlarda görülür. Bazı salgınlarda bu oran % 50'ye kadar çıkabilir. Mortalitenin düşüklüğüne rağmen hassas hayvanlarda ölüm oram % 100'e yaklaşır. Süt. Et ve iş verimini düşürerek büyük ekonomik kayıplara sebep olur. Hastalık çok hızlı ve akla gelebilecek her vasıta ile yayılır. Şap hastalığıyla bulaşık bölgelerde: Gebe sığırların kanındaki antikor titresi hem anne için hem de doğacak buzağı için önemlidir. Çiftliklerde iyi bir aşılama programı yaparak gebe ineklerin en uygun gebelik döneminde aşılanmasıyla, şap hastalığına karşı iyi bir antikor düzeyi oluşturmak mümkündür. Gebeliğin son dönemine giren sığırlarda sığırlarda antikor düzeyi düşükse şap hastalığına her an yakalanma riski vardır. bu durum doğacak yavru için çok daha büyük tehlikedir. Türkiye'de aşısız sığır ve koyunlardan doğan kuzu ve buzağılarda %70-100'e varan ölümler görülmüştür. Özellikle gebe olarak ülkeye sokulan ithal sığırlar için bu durum çok önemlidir. Ölümler hiçbir semptom ortaya çıkmadan, 2 gün ile 4 aylık yavrularda aniden şekillenmektedir. BULAŞMASI : Şap hastalığı hasta bir hayvandan diğerine direkt veya indirekt yol ile bulaşmaktadır. Hastalık çok hızlı olarak yayılmaktadır. 1-Direkt bulaşma a- Hayvan hareketleri:Sağlam görülen hayvanların da virus taşıdıkları tespit edilmiştir. Özellikle mandaların ve koyunların uzun zaman virusu taşıdıkları ve gittikleri yerdeki hayvanlara hastalığı bulaştırdıkları tespit edilmiştir. b- Hasta hayvanların sağlamlar ile teması sonucu gerçekleşir. c- Hastalığı ateşli döneminde ayak ve ağızdaki vesikullerin yırtılması veya salva, idrar, gaita ve süt ile virusun etrafa saçılmasıyla enfeksiyon yayılır. 2- İndirekt bulaşma Sağlam hayvanların kontamine materyal ile teması sonucu oluşur. a- Hayvan sahibi ve bakıcılar. b- Virus ile bulaşmış yem, yataklık ot ve su gibi kontamine materyal. c- Enjektörle muayene ve tedavi amacı ile kullanılan alet ve malzeme. d- Fare ve kuşlar. e- Araba, kamyon ve tren gibi nakil araçları. f- Ateşli dönemde kesilen hayvanların iç organları ile karkası g- Hava yolu ile bulaşma : Virusun rüzgar ile bir bölgeden diğerine taşındığı kanıtlanmıştır. h- Hasta hayvanların etlerinden yapılan hayvansal ürünler (salam,sosis) r- Persiste enfekte hayvanlar (portör) virusu sağlam hayvanlara ulaştırmaktadırlar. Sığırlar yaklaşık 9 ay-2 yıl, koyunlar 9 hafta-11 ay arasında kendilerinde hiçbir hastalık belirtisi görülmeksizin enfeksiyonu etrafa bulaştırabilirler. i- Suni tohumlama yolu ile (Enfekte sperma ve embriyo ile) ii- Enfekte hayvanların sütleri ateşli dönemden önce ve sonra virus içerir. Böyle sütler buzağıları enfekte edebilir. ŞAP HASTALIĞININ KLİNİK BELİRTİLERİ VE SEYRİ Şap hastalığı etkeni vücuda çeşitli yollardan en çok sindirim ve solunum organlarından girer. Virus. daha kuluçka döneminde yani ilk klinik belirti görülmeden önce salyada bulunur. Hastalığın kuluçka süresi. sığırlarda 2-7 bazen daha uzun, domuzlarda 2-12,koyunlarda ise 1-6 gündür. Hastalığın ilk klinik belirtileri ateş ve halsizliktir. Ateş 1-2 gün 40-41 derece gibi yüksek seyreder. Ağızdan bol miktarda ip gibi uzayan salya akar ve hastalığa özgü karakteristik ağız şapırdatması görülür. Hastanın dilinde, diş etlerinde dudakların iç kısmında, yanaklarda ve burun delikleri civarında mercimek veya fındık büyüklüğünde veziküller (içi sıvı dolu kesecikler) belirir. 1-3 gün sonra salya ile yumuşayan bu veziküller yem yerken veya hayvanın yalanması sırasında yırtılır ve yerlerinde lezyon teşekkül eder, dil epiteli dökülür. Bundan sonra ayakta tırnak aralarında ve memelerde veziküller görülür. Ayak ve memelerdeki lezyonlar sekonder enfeksiyonlarla apse ve nekrozlara dönüşebilir. Bu esnada çok acı çeken hasta hayvanlar ayaklarına basamadıklarından dizleri üzerine çökerek yürümeye çalışırlar. Hayvanların tırnakları düşebilir. Enfeksiyonun seyri iyi tabiatlı ise genellikle ağız mukozasındaki lezyonlar 8-10 gün, ayaklardaki lezyonlar ise l4-30 gün de iyileşir. Her ne kadar ergin hayvanlarda ölüm oram düşük ise de, hastalığın başka bir enfeksiyonla beraber seyretmesi halinde bu oranda artışlar görülebilir. Genç hayvanlarda miyokarditise bağlı olarak ani ölümler meydana gelebilir. Şap hastalığı güçte olsa insanlara da bulaşır. İnsanlarda. ağız etrafında ve ellerde vezikül oluşumu şeklinde lokal bir enfeksiyon gözlenir. TEŞHİS ve AYIRICI TEŞHİS Karakteristik lezvonların görülmesiyle şap hastalığının teşhisi mümkün ise de kesin teşhis laboratuvarda serolojik testler ile mümkündür. Bunun için gönderilen marazi maddeler önemlidir. En az l gr temiz epitel parçası teşhis için uygundur. CFT (Complement fıksasyon test) ve ELİSA ile 2-24 saat içerisinde etken tespit edilebilir. Şayet etken tespit edilemedi ise yavru fare ve doku kültürüne inokulasyonlar yapılarak etken izolasyonu yapılır. Bu takdir de 7-10 gün içerisinde sonuç alınır. Laboratuvara gelen marazi maddelerde şap virusu tespit edilemezse bu defa şapla karışan hastalıkların dikkate alınması gerekir. Şap hastalığının ayırıcı teşhisinde göz önünde bulundurulması gereken hastalıklar üç grup altında toplanabilir. 1-Vesikuler Hastalıklar. a-Domuzların vesiküler hastalığı. b-Vesiküler ekzantem. c-Vesiküler stomatitis. 2-Mukosal Hastalıklar. a-Bovine viral diarrhea-Mucosal disease (BVD-MD). b-Sığır vebası. c-Koriza gangrenoza bovum. d-Enfeksiyöz bovin rinotraheitis (IBR). e-Mavi dil. 3-Çiçek Grubu Hastalıklar. a-Stomatitis papulloza. b-Meme çiçeği. c-İnek çiçeği ve vaccinia. d-Sığırların mamillitis enfeksiyonu. Bu viral hastalıkların dışında sekunder bakteriyel enfeksiyonlarla karışık olduğu zaman panarisyum ve piyeten gibi ayak hastalıkları, ayrıca mikotik stomatitis, fotosensitizasyon ve kimyasal irritasyonlar da göz önünde bulundurulmalıdır. ŞAP HASTALIĞINA KARŞI ALINACAK TEDBİRLER Şap hastalığının mücadelesinde alınacak tedbirler iki yönden ele alınabilinirler. A - Hastalık çıkmadan önce koruyucu olarak alınacak tedbirler; a-Yetiştiricilerin alacağı tedbirler: 1-Ahırların girişlerinde bulundurulması gerekli paspasların devamlı olarak dezenfektan maddelerle muamele edilmeli (Alkali veya asitlerle). Buralarda bulundurulacak antiseptiklerle ahırlar bir çok hastalığa karşı korunmuş olur. 2-Ahırlara hayvan bakıcılarından başkaları sokulmamalıdır. Özellikle başka ahırlarda çalışan hayvan bakıcıları ve hayvan tüccarları hastalık taşıyabilirler. 3-Hayvan bakıcılarının özel elbise ve ayakkabı ile ahıra girmeleri sağlanmalı, bakıcılar diğer ahırlardan uzak tutulmalı. 4-Sağımlardan önce ellerin ve sağımda kullanılacak malzemelerin temizliğine dikkat edilmeli, ahırlarda bulundurulacak kap içindeki antiseptiklerle eller ve sağımda kullanılacak malzemeler yıkanmalı. 5-Yeni satın alınan hayvanlar bir süre karantinaya alındıktan ve hasta olmadıkları anlaşıldıktan sonra diğer hayvanların yanına katılmalıdır. b- Veteriner hekimlerin alacağı tedbirler: 1- Her sene sistematik aşılama yapılmalı(6 ayda bir). 2- Hayvan hareketleri sıkı kontrol edilmeli. 3- Hayvan sevkiyatlarından önce tüm hayvanları aşılamalı ve aşılamalardan 3 hafta sonra sevkiyata izin verilmelidir. 4- Bölgeye yeni gelen hayvanlar sağlık zabıtası hükümlerine göre karantina altına alınmalıdır. 5- Bölge çiftçileri hastalığa karşı uyarılmalı. Hastalığın kontrolünde çiftçilerinde aktif olarak ver alması sağlanmalı. Şap hastalığının kontrolu için alınan tedbirlerden sonra tüm hayvan hastalıklarının yayılması önlenebilir. B- Hastalık Çıktıktan Sonra Alınacak Tedbirler: a- Yetiştiricilerin alacağı tedbirler: 1- Hastalıktan şüpheli hayvanlar derhal ayrı bir yere alınmalıdır. 2- Hasta hayvanın bulunduğu yeri dezenfekte edilmeli (Alkali solusyonlarla) 3- Hasta hayvandan bulaşan yataklık otlar yakılmalıdır. 4- Hastalık en yakın Veteriner Hekime ihbar edilmeli, 5- Hastaya bakan bakıcılar ayrılmalı veya bakıcıların diğer hayvanlarla temasından önce bol su ve sabunla yıkanmalı, tüm iç ve dış giysileri değiştirmeli. b- Veteriner Hekimlerin alacağı tedbirler: 1- Hasta hayvanda karakteristik lezyonların ve hastalık ile ilgili klinik belirtilerin görülmesi sonucu teşhis konulmalı. 2- Klinik teşhisten sonra. sağlık zabıtası kanunu hükümlerine göre hastalık çıkan yere kordon konulmalı ve o yerden çift tırnaklı hayvan ve hayvansal ürünlerin hareketi durdurulmalı. 3- Hastalık hakkında kesin teşhis ve tip tayini için marazi madde alarak Şap Enstitüsü'ne gönderilmeli. 4- Hasta hayvanların ağızlarındaki ve ayaklarındaki lezyonların alkali solusyonlarla, %4sodalı su (Na2CO3) veya sirke ile yıkanmalı. 5- Şap Enstitüsü'nden alınan teşhis sonucuna göre, hasta olanlar, şüpheliler, sirayete maruzlar, doğumu yakın olanlar ve 5 aylıktan küçükler dışında, kalan tüm çift tırnaklı hayvanlar salgının görüldüğü virus tipi aşı ile aşılanmalıdırlar. Çevre Aşılamaları öncelikle hastalığın odak noktasından 2-5 km. daha sonra 10-20 km. arasındaki bölgelerde uygulanmalıdır. 6- Aşı varsa yollanan marazi maddenin tip tayini neticesi gelmeden elde mevcut olan ve yöredeki tipe karşı veya kombine aşılarla aşılama yapılmalı. 7- Hastalıklı bölge sıkı bir kontrol dahilinde dezenfekte edilmeli. 8- Ölen hayvanlar yakılarak veya derin çukurlara gömülerek imhaları sağlanmalı. 9- Hasta hayvanlara temas edenlerin elbise, ayakkabıları ile kesim aletleri gibi malzemeler dezenfekte edilmeli. 10- Sahibinin rızası ile karantina bölgesinde kesilecek hayvanların etleri Hayvan Sağlık Zabıtası hükümlerine göre işlemler uygulanmalıdır: Aşılama sonucu etkin bir bağışıklığın sağlanması için aşılama planı: 1-İlk aşılamanın doğumu takiben 5.ayda. 2-İkinci aşılamanın 8.ay da. 3-Üçüncü aşılamanın 12. ayda 4-Sonraki aşılamaların yılda iki kere 6 ayda bir yapılması gereklidir. Şap hastalığı yönünden canlı organizmalarda vücudun ilk defa uyarılması halinde bağışıklığı meydana getiren hücrelerin aktivasyonu zayıf olmakta ve buna bağlı olarak da antikor sentezi fazla olmamaktadır. Bir hayvanda bağışıklığı sağlayabilmek için en az 4-5 aşı alması gerekmektedir. Sığırların yaşı 35 ayı geçmişse immun cevaplar yeterli olmayabilir. Onun için ithal hayvanlarda çoğu zaman immun problemler ortaya çıkmaktadır. Sığırlarda immun cevabın en iyi oluşma zamanı 12 ile 22 aylık yaş arasındadır. Antikorsuz olarak ithal edilecek sığırların şap hastalığına karşı korunabilecek düzeye gelmesi için aşağıdaki şekilde aşılama takvimine uygulanması gereklidir. 1. İlk aşılama 2. İkinci aşılama birinci aşılamadan bir ay sonra 3. Üçüncü aşılama ikinci aşılamadan üç ay sonra 4. Dördüncü aşılama Üçüncü aşılamadan dört ay sonra 5. Beşinci aşılama dördüncü aşılamadan dört ay sonra 6. Altıncı aşılama beşinci aşılamadan altı ay sonra 7. Bundan sonraki aşılamalar her altı ayda bir yapılacaktır. Antikorsuz bir hayvanda şap hastalığına karşı kalıcı bir immun cevabın alınabilmesi. düzenli aşılamak şartıyla en az dördüncü veya beşinci aşılamadan sonra sağlanabilmektedir. İlk aşılamadan 4 gün sonra bağışıklık teşekkülü başlar ve 21. günde en yüksek düzeye ulaşır. Bu bağışıklık 6 ay kadar sürer. Tüm çift tırnaklı hayvanlar aşılanmalıdır. Aşılanmayan hayvanların sayısı fazla ise salgın çıktığında aşılı hayvanlar da hastalığa yakalanabilirler. Kaynak : erzurum.vet.gov.tr |
